Gan Michelle Matheron, Cyfarwyddwr Cymru y Sefydliad Dysgu a Gwaith
Mae Wythnos Addysg Oedolion – 21-27 Medi – yn cynnig cyfle amserol i ddathlu unigolion trwy Gymru sydd wedi newid eu bywydau trwy ddysgu ac mae’n annog mwy ohonom i wneud yr un fath.
Gall dysgu ddigwydd ar sawl ffurf. Mae’r Arolwg Cyfranogiad Oedolion mewn Dysgu a gynhaliwyd gan y Sefydliad Dysgu a Gwaith yn defnyddio diffiniad eang o ddysgu ac mae’n dweud, yn 2025, bod bron i hanner (47%) oedolion Cymru wedi cofnodi eu bod wedi cymryd rhan mewn rhyw fath o ddysgu yn y tair blynedd ddiwethaf.
Rwy’n meddwl ei bod yn deg dweud y gall pethau deimlo’n eithaf anodd ar y funud i ni i gyd. Mae nifer o heriau ar lefel byd-eang ac yn y Deyrnas Unedig ac mae gan Lywodraeth newydd Cymru hefyd lawer iawn o ymrwymiadau i’w cyflawni.
Yn y cyd-destun hwnnw byddai’n rhwydd rhestru’r heriau sy’n wynebu’r ddarpariaeth addysg oedolion, canolbwyntio ar y nifer o bobl a allai gael budd o ddysgu ond nad ydyn nhw’n ei ddefnyddio, neu’r cyd-destun ariannol anodd y mae’r ddarpariaeth yn gweithredu o’i fewn.
Mae’r heriau hynny yn ffaith, ond yn hytrach rwyf am ganolbwyntio ar newyddion da. Mae addysg oedolion yn gweithio.
Mae’n ymyrraeth polisi sy’n creu effaith ac yn newid bywydau. Yn naturiol, mae’n rhoi cyfle i bobl ddysgu rhywbeth newydd a all arwain at gymhwyster, swydd gyntaf, swydd newydd neu gyfle newydd. Yn ychwanegol mae’n gwella iechyd, llesiant a hyder ac mae’n rhoi rhywbeth i bobl edrych ymlaen ato a chanolbwyntio arno mewn amseroedd anodd.
Mae addysg oedolion hefyd yn creu twf economaidd trwy gefnogi pobl i gael gwaith a’u cadw mewn gwaith. Mae’n cael effaith sy’n cael ei deimlo ymhell tu hwnt i’r unigolyn – gan eu teuluoedd, cyflogwyr a’r cymunedau. Dywed yr arolwg Cyfranogiad bod 96% o bobl Cymru a gymerodd ran mewn dysgu yn y tair blynedd ddiwethaf wedi cofnodi o leiaf un budd – roedd y rhain yn cynnwys cynnydd mewn hyder, symud yn nes at eu nod, bod yn well yn eu swydd bresennol neu wella eu sgiliau, ymhlith eraill.
Yn ystod yr wythnos byddwn yn cydnabod llwyddiannau 11 o ddysgwyr anhygoel, sydd wedi newid eu bywydau trwy addysg yng Ngwobrau Ysbrydoli! Addysg Oedolion. Ni fu eu llwybrau yn rhwydd, prin bod eu teithiau dysgu wedi bod mewn llinell syth ac mae eu dysgu wedi gorfod gweddu i’w bywydau a’u hamgylchiadau.
Maen nhw wedi llwyddo, gyda chefnogaeth tiwtoriaid gwych a mynediad at y ddarpariaeth oedd yn iawn iddyn nhw, ond dim ond cyfran fach iawn ydi’r 11 o fynydd o bositifrwydd a llwyddiant, y mae’r bron i 100 o enwebiadau y gwnaethom eu derbyn yn tystio iddo.
Roedd mwy na 13,000 mewn dysgu cymunedol i oedolion yn 2024/25 a llawer mwy o oedolion yn dysgu trwy addysg bellach, addysg uwch a dysgu yn y gweithle. A oes arnom angen mwy ohonyn nhw? Oes, mae arnom ni angen hynny ond mae hyn yn filoedd o fywydau a newidiwyd a nifer ddirifedi o storïau am ddyfalbarhad ac ymroddiad gan ddysgwyr a staff fel ei gilydd.
Yr eiliad hon, trwy Gymru, mae pobl yn cymryd y cam cyntaf i ganolfan ddysgu gymunedol, yn mynd i’r coleg am y tro cyntaf, yn cychwyn ar gwrs newydd yn y gweithle neu yn rhoi cynnig ar ddysgu teuluol yn ysgol eu plant. Fe fyddan nhw i gyd yn cael budd o hyn a bydd Cymru yn cael budd hefyd.
Nid dim ond ymyrraeth addysgol yw addysg oedolion, ond mae’n ymyrraeth iechyd, economaidd a chyfiawnder cymdeithasol – ac mae’n gweithio. Mae’n rhaid bod hynny’n rhywbeth i’w ddathlu!
