Ledled Cymru mae miloedd o bobl ifanc yn cydbwyso eu haddysg gyda chyfrifoldeb enfawr y tu allan i’r coleg: gofalu am riant, brawd neu chwaer, taid neu nain neu rywun arall y maent yn ei garu. Gall hyn gael effaith sylweddol ar eu gallu i ymgysylltu a llwyddo mewn Addysg Bellach.
I helpu goresgyn hyn, mae pecyn cymorth newydd Dysgu a Gwaith yn anelu rhoi cyngor a syniadau ymarferol a gyda ffocws ar gyfer colegau Addysg Bellach yng Nghymru i wella eu cymorth i fyfyrwyr sydd â chyfrifoldebau gofalu.
Ond nid yw hyn yr un peth â phecynnau cymorth eraill. Ein nod oedd rhoi llais oedolion ifanc sy’n gofalu wrth ganol yr adnodd hwn. Buom yn gweithio gyda 36 o oedolion ifanc sy’n gofalu ledled Cymru a rannodd eu profiadau, sylwadau a gwybodaeth ar gymorth effeithlon mewn Addysg Bellach.
Fe wnaethant ddweud beth sy’n gwneud y gwahaniaeth mwyaf i’w hamser yn y coleg:
- staff sy’n deall eu sefyllfa
- cymorth hyblyg sy’n addasu i’w rôl gofalu
- cyfathrebu clir
- ffyrdd cynnil i roi gwybod eu bod yn ofalwyr
- a diwylliant sy’n eu gweld fel unigolion, ac nid problemau i gael eu datrys
Yr hyn y dywedodd oedolion ifanc sy’n gofalu wrthym sydd bwysicaf iddynt
1. Staff sy’n “deall”
Dro ar ôl tro, dywedodd pobl ifanc wrthym mai ymwybyddiaeth staff yw sylfaen cymorth da. Mae pob rhan o’r pecyn cymorth yn tanlinellu fod hyfforddiant ac atgoffa staff yn rheolaidd am bwy sy’n oedolion ifanc sy’n gofalu ac effaith gofalu ar addysg yn allweddol.
2. Dull empathetig, sy’n ystyriol o drawma
Siaradodd oedolion ifanc sy’n gofalu am y gwahaniaeth y mae’n ei wneud pan fo staff yn gofyn cwestiynau cyn gwneud tybiaethau. Maent eisiau cael eu deall, nid trueni; hyblygrwydd, nid triniaeth arbennig.
3. Cyfathrebu clir a chyson
Dywedodd llawer o oedolion ifanc sy’n gofalu wrthym na wyddent pa gymorth oedd ar gael – neu mai dim ond drwy ddamwain y daethant i wybod. Fe wnaethant awgrymu llythyrau, negeseuon testun, posteri, sianeli Teams a thaflenni ar gyfer myfyrwyr i godi ymwybyddiaeth o’r help sydd ar gael iddynt.
4. Cymorth hyblyg, wedi ei bersonoli
O absenoldebau awdurdodedig ar gyfer y Lwfans Cynhaliaeth Addysg i ymestyn dyddiadau cau, tanlinellodd pobl ifanc fod yn rhaid i gymorth adlewyrchu eu hamgylchiadau unigol. Fel y dywedodd un oedolyn ifanc sy’n gofalu: “Mae pob sefyllfa yn wahanol … mae mor ddefnyddiol dod i wybod gan bob unigolyn beth yw’r problemau.”
5. Ffyrdd cynnil i roi gwybod eu bod yn ofalwyr
Mae pobl ifanc eisiau medru rhannu eu rôl gofalu heb orfod esbonio hynny dro ar ôl tro neu’n gyhoeddus. Daeth syniadau fel cardiau adnabod digidol, laniardau lliw neu symbol syml ar gerdyn myfyriwr yn uniongyrchol ganddyn nhw.
Rhoi gwybodaeth ar waith: Beth mae’r pecyn cymorth yn ei gynnwys
Oherwydd fod oedolion ifanc sy’n ofalwyr wedi llunio’r cynnwys, mae’r pecyn cymorth yn ymarferol, wedi ei seilio ac yn barod ei ddefnyddio. Mae’n cynnwys:
- Templedi ar gyfer polisïau, cynlluniau cymorth a hyfforddiant staff
- Astudiaethau achos gan golegau ledled Cymru
- Canllawiau ar bontio, adnabod, llesiant, cymorth ariannol a chynnydd
- Dyfyniadau go iawn gan oedolion ifanc sy’n gofalu sy’n dod â’u profiadau yn fyw
Mae pob adran yn adlewyrchu rhywbeth y dywedodd pobl ifanc wrthym eu bod angen. Fe wnaeth eu cyfraniadau lunio’r strwythur, y blaenoriaethau a pha elfennau o ymarfer effeithlon yr ydym yn rhoi sylw iddynt. Nid pecyn cymorth a ysgrifennwyd am oedolion ifanc sy’n gofalu yw hyn: mae’n un a gafodd ei ysgrifennu gyda nhw.
Oedolion ifanc sy’n ofalwyr mewn addysg bellach: Pecyn cymorth ar gyfer colegau addysg bellach yng Nghymru.
Pecyn cymorth ymarferol ar gyfer colegau addysg bellach yng Nghymru sy’n rhoi sylw i ddulliau effeithiol o gefnogi oedolion ifanc sy’n gofalu mewn Addysg Bellach.
Mynd i adnodd